Cumhuriyetin İlanı ve Halifeliğin Kaldırılmasına Gelen Karşı Tepkiler

Son İslam Halifesi Abdülmecid Efendi

TBMM‘nin açılmasını bile kabullenemeyen çevreler, zaferden sonra saltanatın kaldırılması, Cumhuriyetin ilânı, bunu izleyen birkaç ay içinde de halifeliğin tarihe karışması karşısında iyice şaşırmışlardı.Sizlere yukarıda anlattığımız tepkilerin şimdi daha da artması kaçınılmazdı.Bu aşırı tepkilerin en üzücü yanı, devrim adımlarını başlangıçta onaylayan bazı kişilerin de artık karşıcalık cephesine geçmelerine yol açmasıydı.Bu tepkici çevreleri şu gruplara ayırabiliriz:

 

  • Cumhuriyete ve halifeliğin kaldırılmasına kesinlikle karşı kişiler.Bunlar için yurdun kurtuluşu yeterliydi.Artık gene eskiye dönülmeliydi.
  • Cumhuriyeti kabul etmekle birlikte ”halifesiz” bir toplum düşünemeyenler.Bunlar dinsel esaslara ve eski düzene dayalı bir Cumhuriyet istiyorlardı [Halifeliğin kaldırılmasından sonra, Gazi Mustafa Kemal Paşanın çevresindeki bazı kişiler bu gruba katılmışlardı.Hattâ Gazi’ye ”halife olması” telkininde bile bulunulmuştu.Bu istek Gazi tarafından hemen reddedilmişti].
  • Halifesiz bir Cumhuriyeti kabullenmekle birlikte, daha ileriye gidilmesi düşüncesinde olanlar.Bunlara göre, geleneksel yapı, bazı yeniliklerle sürdürülmelidir.Gazi’nin bazı çok yakın arkadaşları içinde de böyle düşünenler vardı.
  • Devrim adımlarını benimseyen, ama bunların çerçevesini çizemeyen ve her ne pahasına olursa olsun iktidara geçmeye çalışanlar.Bunlar içinde özellikle eski İttihatçıların bazılarını görmek mümkündür.

Bütün bu karşı tepkilerin önünde, kazanılan büyük zaferin kendisine verdiği saygınlık ile halk tarafından çok sevilen bir önder ve O’nun çevresinde bir avuç inançlı aydın vardır.Tepkileri bunlar göğüsleyecektir.

 

Kaynakça: Bu yazı Sayın Seçil Akgün’ün ”Halifeliğin Kaldırılması ve Laiklik (1924-1928)” adlı kitabından alınmıştır.